مقدمه: یکی از راهبردهای توسعه جامعه عشایری، یکجانشینی است که عمدتا با هدف توسعه و عمران جامعه عشایری و با هدف محرومیت­زدایی و خدمات­رسانی بهتر به این جامعه انجام می­گیرد. در این راستا، پیش­بینی می­شود که با اسکان عشایر و تغییر شرایط زندگی از کوچ­نشینی به یکجانشینی تغییر‎یافته و تحولات اقتصادی صورت گیرد.هدف پژوهش: هدف تحقیق حاضر، شناسایی راهکارهای گردشگری پایدار در راستای توسعه اقتصادی سکونتگاه‎های روستایی در قلمرو کوچ­نشینان شهرستان قوچان، می­باشد.روش ­شناسی تحقیق: هدف پژوهش حاضر؛ بررسی تحولات اقتصادی یکجانشینی عشایر در شهرستان نیکشهر، است تا تاثیر یکجانشینی در وضعیت اقتصادی خانوارهای اسکان­یافته با اسکان­نیافته بررسی و مشخص شود کدام یک از طوایف عشایر شهرستان نیکشهر پس از یکجانشینی بیشترین تاثیر اقتصادی را پذیرفته است.قلمروجغرافیایی پژوهش: این پژوهش در قلمرو کوچ نشینان شهرستان نیکشهر مورد بررسی قرار گرفته است.یافته­ ها و بحث: نتایج آزمون تی گروه­های همبسته نشان داد، میانگین گویه­­­های اقتصادی: (تولید صنایع دستی، تولید بند، تولید لبنیات، تولید پروتئین، فروش پروتئین، گرایش به دامداری، فروش گیاهان دارویی، هزینه درمانی دام) در گروه اسکان­یافته عشایر نسبت به گروه اسکان­نیافته عشایر بسیار کمتر است و در گویه­های (اشتغال افراد، درآمد خانوار، پس انداز، مالکیت زمین زراعی و مسکن، درآمد کشاورزی، هزینه تحصیل فرزندان، هزینه درمانی افراد، هزینه امکانات رفاهی، هزینه مسکن، هزینه خرید مواد غذایی، هزینه وسیله نقلیه سبک و سنگین، ماشین­آلات کشاورزی و در نهایت فعالیت صنعتی)، میانگین­شان در گروه­های اسکان­یافته بیشتر از گروه­های اسکان­نیافته است. در ادامه نتایج رگرسیون نشان داد، 95 درصد تغییرات متغیر وابسته (تحولات اقتصادی) به وسیله متغیر مستقل (یکجانشینی) تبیین شده است. همچنین نتایج تحلیل مسیر نیز نشان داد، شاخص درآمد با مقدار اثر مستقیم 059/0 و اثر غیرمستقیم 134/0، بیشترین میزان تاثیر را از یکجانشینی به خود اختصاص داده است. در نهایت نتایج نشان داد، در بین طوایف شهرستان نیکشهر: طایفه چاکرزهی با مقدار میانگین 78/3، بیشترین میزان تحولات اقتصادی را در رابطه با یکجانشینی به خود اختصاص داده­اند.نتایج: وضعیت اقتصادی خانوارهای اسکان­یافته با اسکان­نیافته بسیار متفاوت است. در واقع یکجانشینی، تحولات اقتصادی زیادی برای خانوارهای عشایر ایجاد کرده است.

کشف اتفاقی گورستان پیش ازتاریخی کشیک در شهرستان نیکشهر استان سیستان و بلوچستان منجر به شناسایی آثار قابل توجه بسیاری ازجمله فلزات، سفال هایی گوناگون و غیره گردید. در همین راستا مطالعه ی حاضر برروی خمره ی منسوب به چرخه ی زندگی و تعداد 9 قطعه ی دیگر از سفال های به دست آمده که از این گورستان کشف شدند، صورت گرفته است. به همین منظور نمونه ها با استفاده از روش های آنالیزی و آزمایشگاهی میان رشته ای همانند پتروگرافی مقاطع نازک و آنالیز پراش پرتوایکس به روش پودری آزمایش گردید، تا به پرسش هایی از قبیل: چگونگی فن ساخت (؟ ) تفاوت ها و شباهت های ساختاری (؟ ) و همچنین نوع کانی های تشکیل دهنده ی سفال ها (؟ ) برای به دست آمدن منشا کانسارهای آن ها پرداخته شود؛ ازاین رو با توجه به یکسان بودن عناصر کانی های موجود در خاک منطقه، نتایج حاصل از روش های فوق نشان دهنده ی استفاده از خاک هایی با منشا آبرفتی و منطقه ای رودخانه ی کشیک برای تمام سفال ها دارد که حاکی از منشا محلی و بومی سفال های بررسی شده در این منطقه است؛ هم چنین در ساخت سفال ها هیچ گونه تنوعی از کانی ها مشاهده نمی شود و تمام آن ها از خصو صیات کانی شناسی و فناوری همسانی پیروی می کنند. فن ساخت چرخ ساز سفال ها باتوجه به هم سویی یکسان حفره ها در مقاطع عرضی مشهود است. حضور کانی های کلسیت در سفال های 4، 5 و 10 نشان دهنده ی دمایی تاحدود 850 درجه ی سانتی گراد است که برای سایر سفال ها دما فراتر از آن پیشنهاد می گردد. درنهایت باتوجه به آنالیزهای صورت گرفته تشابه تمام نمونه ها را چه از لحاظ مواد مورد استفاده در ساخت و چه تکنیک و نحوه ی ساخت را یکسان معرفی می نمایند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

1زمینه و هدف: توسعه کشاورزی و استفاده گسترده از سموم دفع آفات منجر به باقی ماندن طولانی مدت آن ها در محیط و نفوذ آفت کش ها به منابع آبی شده است. با توجه به ضرورت حفاظت از منابع آب آشامیدنی، این مطالعه با هدف ارزیابی ریسک آفت کش های دیازینون، مالاتیون و فایکام در آب آشامیدنی شهرستان های ایرانشهر و نیک شهر واقع در جنوب استان سیستان و بلوچستان انجام گردید. روش­ ها: در این مطالعه 24 نمونه آب از منابع آب آشامیدنی شهرستان های ایرانشهر و نیک شهر در 4 فصل سال جمع آوری شد. استخراج مایع-مایع با استفاده از حلال دی کلرومتان انجام شد و غلظت با استفاده از سیستم کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) مدل KNAUER مجهز به آشکارساز UV اندازه گیری شد. داده ها با استانداردهای سازمان جهانی بهداشت مقایسه گردید؛ و ارزیابی خطر بهداشتی آن ها از طریق روش EPA انجام شد. نتایج: نتایج نشان داد که سموم دیازینون و مالاتیون در آب آشامیدنی مناطق مورد مطالعه قابل شناسایی هستند؛ اما فایکام شناسایی نشد. بیشترین میانگین غلظت دیازینون و مالاتیون در این دو شهر مربوط به نیک شهر بوده که به ترتیب 0/32±0/0358 و 0/0184± 0/025 میکروگرم بر لیتر محاسبه گردیده که بسیار کمتر از استاندارد سازمان جهانی بهداشت است. نتیجه ­گیری: نسبت خطر دیازینون برای کودکان بیشتر از بزرگسالان بوده و در نیک شهر و ایرانشهر به ترتیب 0/076 و 0/039 بدست آمد که نشان می دهد آب آشامیدنی این دو شهر در سطح ایمن قرار دارد؛ اما با این وجود اقدامات پیشگیرانه و مدیریت حفاظت از منابع آب و اجرای برنامه ایمنی آب ضروری است.

با توجه به محرومیت جامعه روستایی، بررسی و تحلیل کیفیت زندگی این قشر از جامعه به عنوان یک ملاک سنجش در برآورده شدن نیازهای مادی و غیرمادی خانواده های روستایی و درک ذهنی و رضایت آن ها از این نیازها ضرورت می یابد. این مقاله نیز در پاسخ به این نیاز در دهستان مهبان شهرستان نیکشهر (در استان سیستان و بلوچستان) انجام شده است. هدف اصلی آن، ارزیابی و سنجش میزان رضایت مندی ساکنان روستایی از کیفیت زندگی و تبیین عوامل موثر بر آن در دو بعد اقتصادی و اجتماعی می باشد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی (آماری) مبتنی بر تکمیل پرسشنامه است. داده های تحقیق با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی از 273 سرپرست خانوار نمونه در 19 روستای بالای 20 خانوار به دست آمده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آماری (همبستگی، آزمون T تک متغیره و تحلیل واریانس) استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که میزان رضایت مندی روستاییان از کیفیت زندگی در ابعاد اقتصادی و اجتماعی پایین تر از حد متوسط می باشد. امکانات خدماتی بیشترین (0.361) و تسهیلات دولتی کم ترین (0.193) تاثیر را بر میزان رضایت مندی از کیفیت زندگی دارند. هم چنین مولفه های میزان تحصیلات و وضعیت شغلی با میزان رضایت مندی از کیفیت زندگی دارای ارتباط معناداری می باشند.

توسعه کارآفرینی زنان روستایی به عنوان یک ابزار مؤثر در کاهش بیکاری و فقر، به تقویت هویت روستایی و کاهش مهاجرت به شهرها کمک می کند. در این راستا، سرمایه اجتماعی به ویژه در حوزه صنایع دستی، نقشی کلیدی در ارتقاء کارآفرینی زنان روستایی ایفا می کند. حمایت از این صنایع می تواند فرصت های شغلی ایجاد کرده و موجب تسریع توسعه اقتصادی در مناطق روستایی شود. این پژوهش با هدف بررسی سرمایه اجتماعی و تأثیر آن بر کارآفرینی زنان روستایی با تکید بر صنایع دستی در بخش لاشار به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش، زنان کارآفرین فعال در بخش لاشار شهرستان نیکشهر بودند. داده ها با استفاده از پرسش نامه محقق ساخته جمع آوری شدند که پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.85 و روایی ان با نظر متخصصان تأیید شد. یافته ها نشان داد ویژگی های روان شناختی (بار عاملی 10.56) و مشارکت اجتماعی بیشترین تأثیر را دارند. سرمایه اجتماعی 42.6% از تغییرات کارآفرینی را تبیین کرد. تقویت مشارکت، اعتماد و حمایت مالی به توسعه کارآفرینی کمک می کند. صنایع دستی از جمله پریواردوزی مهم ترین فعالیت زنان بود. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که مهم­ترین عامل در توسعه کارآفرینی در بخش لاشار عوامل روان شناختی نظیر اراده، پشتکار و تجربه می­باشد. حمایت های آموزشی، زیرساختی و مالی می توانند توانمندسازی زنان را تقویت کرده و توسعه پایدار روستایی را تسریع کنند. این پژوهش پیشنهادهای کاربردی را برای سیاست گذاران و برنامه ریزان حوزه کارآفرینی روستایی به همراه دارد.

پژوهش حاضر با هدف تدوین برنامه توسعه و اشتغال پایدار روستایی با تأکید بر روستای بغدان شهرستان نیکشهر انجام شد. گردآوری داده ها با استفاده از مدل های ارزیابی مشارکتی (PRA) و با بهره گیری از تحلیل ساختار اجتماعی و ساختار سازمانی با نمودار Ven، گردش روستایی، ترسیم درخت مشکلات و ماتریس زوجی نیازسنجی صورت گرفته و تحلیل داده ها نیز با استفاده از مدل هفت سرمایه و مدل رادار انجام شده است. علاوه بر بررسی های میدانی پژوهشگران و بهره گیری از دیدگاه صاحب نظران دانشگاهی، مشارکت کنندگان این پژوهش به طور خاص 23 نفر از مردان و زنان صاحب نظر روستا بودند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. نتایج حاصل از تحلیل یافته ها نشان داد روستای بغدان دارای سرمایه طبیعی و اجتماعی مناسبی است و سرمایه انسانی آن در حال افزایش است. درعین حال نتایج تحلیلی حاکی از آن است که در شرایط فعلی این روستا سرمایه فضایی-مکانی مناسبی ندارد، اما در صورت اجرای سناریوی جابه جایی پیشنهادی مکان روستا با توجه به زمینه های موجود و خواست روستاییان؛ موقعیت فضایی-مکانی جدید، فرصت های مناسب اشتغال زایی برای روستا و روستاییان ایجاد خواهد کرد. سرمایه زیرساختی روستا هم ضعیف است که البته با اجرای سناریوی جابجایی، این سرمایه روستایی نیز ارتقا خواهد یافت. علاوه بر این سرمایه نهادی روستا ازنظر مستندات قانونی و طرح های توسعه گردشگری و کشاورزی و هم ازنظر هماهنگی برنامه های بین سازمانی و اثربخشی برنامه ها جهت ایجاد اشتغال و معیشت ضعیف است. درنهایت به کمک مدل رادار و برحسب فرصت های موجود در هر یک از سرمایه های هفت گانه روستا؛ برنامه توسعه آتی و اشتغال زایی روستای بغدان تبیین و تدوین شد.

امروزه برنامه­ریزان شهری و منطقه­ای، شهرهای کوچک را راهبردی مهم جهت تعادل بخشی و توسعه منطقه­ای می­دانند. شهرهای کوچک همراه با محیط پیرامونی خود دارای قابلیت­ها و موانع و تنگناهایی جهت تحقق توسعه و توسعه پایدار هستند. لذا هدف پژوهش حاضر تحلیل نقش شهرهای کوچک در پایداری سکونتگاه­های پیرامونی نیکشهر می­باشد. این تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش تحقیق، پیمایشی است. داده های مورد نیاز تحقیق به روش اسنادی - میدانی (پرسشنامه) گردآوری شده است. جهت تجزیه وتحلیل اطلاعات از نرم­افزار SPSS و مدل Fuzzy Mamdani بهره گرفته شد. نتایج آزمون تی تک نمونه­ای، در شاخص­های مطرح شده در ابعاد (اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی)، با توجه به میانگین­های به دست آمده پایین­تر از حد متوسط عدد (3)، نشان داد، نقش شهر نیکشهر در روستاهای پیراشهری پایین می­باشد. اما در بعد اجتماعی، این تأثیر مثبت و معنادار می­باشد. نتایج اولویت‏بندی روستاهای پیراشهری با توجه تأثیر شهر نیکشهر بر ابعاد پایداری با استفاده از فازی ممدانی نشان داد روستای تهرک با امتیاز (70/0)، سطح متوسط، روستای زهک با امتیاز (56/0)، سطح کم و درنهایت روستای خیرآباد با امتیاز (78/0)، در سطح زیاد قرار دارد.